“Tiểu liên”, “đại bác” hay là trò chơi lãng mạn?

1. Lê Công Vinh, Lê Huỳnh Đức và Thạch Bảo Khanh không ghi được bàn thắng nào trong những trận liên tiếp gần đây đã làm nỗi lo ngại nảy mầm trong lòng Ban huấn luyện đội tuyển lẫn những người hâm mộ.
Có lẽ đấy là vấn đề phong độ, vì thực ra sơ đồ 4-3-3 hiện nay của đội tuyển là sơ đồ chiến thuật nghiêng hẳn về tấn công. 4-3-3 dĩ nhiên không phải là chiến thuật mới mẻ.
Trong thập niên 70, hầu hết các đội bóng phía Bắc đã áp dụng sơ đồ này (hàng tiền đạo Thể Công với Thế Anh, Cao Cường, Tiến Lâm, Công an Hà Nội với Lê Văn Đặng, Từ Như Hiển, Nguyễn Ngọc Điệp... ) và từ đầu những năm 80 trở đi, các đội bóng phía Nam cũng từ bỏ chiến thuật 4-2-4 cổ điển để bắt đầu áp dụng đại trà sơ đồ này (Hải quan với Lưu Tấn Liêm, Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Hoàng Minh, Cảng Sài Gòn với Phan Hữu Phát, Nguyễn Văn Thòn và Đặng Trần Chỉnh...).
Chỉ sau giải EURO 84, học tập tuyển Pháp của Platini, đặc biệt là tuyển Bồ Đồ Nha, các đội bóng trong nước mới chuyển qua sơ đồ 3-5-2, nhưng một thời gian ngắn đã biến tướng thành 5-3-2, một chiến thuật nặng về phòng thủ với ba trung vệ trấn giữ trước khung thành. Đó là thời giải vô địch quốc gia thường xuyên lập và phá kỷ lục về số lượng những trận hòa, thời hầu hết các đội bóng bước vào giải với một quyết tâm cháy bỏng là... trụ hạng.

2. Tuyển Việt Nam cũng một thời gian dài chơi với sơ đồ 5-3-2, tính từ thời HLV Weigang dẫn dắt tuyển Việt Nam đoạt huy chương bạc ở Chiang Mai. Ở Tiger Cup 98, HLV Alfred Riedl từng làm một cuộc cách mạng bất thành với chiến thuật 4-4-2, đơn giản vì ở các CLB cầu thủ đã quen chơi với hàng phòng ngự 5 người.

Chỉ đến khi quay lại Việt Nam lần thứ hai, trong bối cảnh các CLB cũng đang rục rịch chuyển sang sơ đồ 4-4-2, ông mới có điều kiện áp dụng sơ đồ này vào tuyển Olympic và trình diễn nó một cách thuyết phục tại SEA Games 22 vừa rồi.

So với sơ đồ 5-3-2 thì sơ đồ 4-4-2 là một bước tiến lớn về tinh thần tấn công. Bớt đi một hậu vệ để thêm một tiền vệ, cũng giống như thay một hình tam giác bằng một hình thang, cấu trúc rõ ràng đã cân bằng hơn. Từ 4-4-2 chuyển sang 4-3-3, tức bớt đi một tiền vệ nữa để tăng cường hàng tiền đạo, khuynh hướng tấn công còn mạnh mẽ hơn nữa.

Ở đây có một điểm cần lưu ý: trong lịch sử bóng đá thế giới, chiến thuật 4-3-3 xuất hiện trước chiến thuật 4-4-2, vì sơ đồ tấn công 3 tiền vệ quá mạo hiểm nên các nhà chiến thuật đã rút bớt một tiền đạo về tuyến sau để củng cố khu trung tuyến: 4-4-2 ra đời từ yêu cầu đó.

Nay ông Tavares quay lại với 4-3-3, dĩ nhiên có thể thấy ông là người đam mê tấn công. Với lối chơi này, tuyển Việt Nam thiên về cận chiến với ba khẩu tiểu liên ở phía trên (Công Vinh, Huỳnh Đức, Bảo Khanh) với sự hỗ trợ của 3 khẩu đại bác tầm xa ở phía sau (Tài Em, Hồng Minh, Minh Phương). Hồng Minh là tiền vệ trụ duy nhất, một mình càn quét một khu vực rộng lớn đã bở hơi tai, sức bắn phá dĩ nhiên không đáng kể. Như vậy trên thực tế chỉ còn hai khẩu đại bác hoạt động.

Nhưng nếu hai hậu vệ biên không đủ cơ động để thường xuyên chiếm lĩnh hai hành lang biên, hai khẩu đại bác Tài Em và Minh Phương đành phải thu hẹp nhiệm vụ vào việc bắn cản những kẻ xâm nhập, thay vì lăm le pháo kích vào khung thành đối phương. Với các hậu vệ biên khó gọi là thiện chiến của đội tuyển hiện nay, khả năng này rất dễ xảy ra và điều đó đồng nghĩa với ba khẩu đại bác đã bị vô hiệu hóa - để giống như vũ khí trưng bày ở viện bảo tàng lịch sử hơn là dùng để chiến đấu.

Trong trường hợp hai hậu vệ biên không dám dâng lên hoặc không dâng lên kịp, hai tiền đạo cánh Công Vinh và Bảo Khanh bắt buộc phải lùi xuống. Mà như vậy tức là chúng ta đã khóa nòng hai trong ba khẩu tiểu liên, cũng có nghĩa đồng thời tước đi tinh thần của chiến thuật 4-3-3. Khẩu tiểu liên còn lại Huỳnh Đức lúc đó tất phải nhô lên và lãnh trọng trách ghi bàn, nhưng chấn thương vừa rồi của anh khiến khả năng bắn trúng đích đang là một dấu hỏi.

Thực ra vai trò của Huỳnh Đức về cơ bản khác hẳn với Hồng Sơn trước đây. Hồng Sơn là tiền vệ công, trách nhiệm chính của anh là tổ chức và kiến thiết bóng, ghi bàn không phải là nhiệm vụ tiên quyết, chỉ tranh thủ sút bóng khi có cơ hội. Còn Huỳnh Đức là tiền đạo lùi, khả năng và sở trường của anh vẫn là ghi bàn, chuyện đôi khi anh phải chơi thấp xuống là do yêu cầu hỗ trợ chiến thuật trong hoàn cảnh chỉ có mỗi một tiền vệ thu hồi bóng phía sau. Do đó, Hồng Sơn không ghi bàn là chuyện bình thường, còn Huỳnh Đức mà không ghi bàn là chuyện đáng lo.

3. Vậy ông Tavares sẽ làm gì cho hàng công của mình trong những ngày ít ỏi còn lại ở Thành Đô? Chắc ông ao ước có một Edgar David hay Makelele đá ở vị trí của Hồng Minh? Và hai cánh là Lampard và Robben? Ôi, chiến thuật 4-3-3, một ý tưởng quá tốt nhưng phải chăng cũng quá lãng mạn?

Real Madrid khi xếp cùng lúc Ronaldo, Raul Gonzales và Owen trên hàng công và đẩy Roberto Carlos lên giữa sân, họ đã chơi thứ bóng đá siêu tấn công 3-4-3, và lúc ông Remon nổi khùng rút Salgado ra để đưa thêm Guti vào, họ đã chơi thứ bóng đá điên rồ 2-4-4.

Đó cũng là thứ bóng đá mà đội Cộng hòa Czech có lúc từng chơi ở EURO vừa qua (có trận họ chỉ chơi với... một hậu vệ rưỡi). Nhưng tuyển Việt Nam không phải là Real Madrid hay tuyển Czech, và Huỳnh Đức, Công Vinh, Bảo Khanh cũng không phải là Ronaldo, Raul và Owen.

Xét toàn cục, tuyển Việt Nam cho đến lúc này vẫn còn không ít vị trí không đạt yêu cầu. Ông Tavares sẽ làm gì và chờ đợi gì trong những ngày còn lại? Tôi đoán ông sẽ giải bài toán này bằng điểm mạnh nhất của ông, điều mà ai cũng biết: thể lực. Nhồi thể lực, đó là cái ông đã làm, đang làm, sẽ làm thêm một ít nữa và chờ thu lượm kết quả vào thời điểm mà ông đã tính toán. Khi một cái đĩa quay nhanh, ta sẽ không thấy những vết rỗ trên bề mặt của nó.

Trong Tiếu ngạo giang hồ, Xung Hư đạo trưởng đã vận dụng nguyên lý này trong luyện kiếm: kiếm pháp càng nhanh thì có thể khỏa lấp được hàng trăm sơ hở. Ông Tavares chắc cũng đang chờ đợi điều đó: khi hai hậu vệ cánh, hai tiền đạo cánh và tiền vệ trụ đủ sức lao lên và lui về, những nhược điểm về chuyên môn sẽ bị che lấp.

Những ốc vít chưa phải là xịn nhưng nếu cỗ máy vận hành tốt thì vẫn có thể đi đến đích. Không còn cách nào khác, chúng ta cũng đành bắt chước ông: chờ đợi. Dù sao Tiger Cup cũng đã quá cận kề! 
(Theo SGGP)